Joomla ServiceBest Web HostingWeb Hosting

Članovi : 108009
Sadržaj : 8327
Broj pregleda : 6701734
Ko je na sajtu?
Imamo 50 gosta na mreži

VIRUS ZAPADNOG NILA NAPADA!


22.06.2014. / ree-Akademediasrbija
Piše :  Miodrag Milanović

Prema podacima Instituta za kožne i infektivne bolesti, pri Kliničkom centru Srbije i Institutu za javno zdravlje Milan Jovanović Batut iz Beograda, u Srbiji su 2012. godine zabeležena 34 slučaja oboljenja od virusa Zapadnog Nila: 29 pacijenata je hospitalizovano, 4 su preminula.Prošle godine broj obolelih i preminulih od ove opake bolesti je višestruko veći: 238 obolelih sa 37 smrtnih slučajeva.

 Prognoze za nastupajuće leto još su sumornije: broj obolelih preći će četvorocifren broj, a broj smrtnih ishoda biće trostruko veći ako se ne sprovedu opsežne i detaljne mere suzbijanja komaraca i uništavanja njihovih staništa.

Iz Afrike u ceo svet
Virus Zapadnog Nila (VZN), prenet ujedom komarca, prvi put je izolovan 1937. godine, u krvi jedne žene iz Ugande; ona je živela u naselju kraj sliva ove reke. Groznica je prvobitno smatrana infekcijom izazvanom do tada poznatim virusima – kod ljudi se manifestovala kao blagi oblik gripa, a u nekim slučajevima i encefalitisom sa smrtnim ishodom, kao u jednom slučaju zabeleženom u Izraelu 1950. Približno, kod jedne osobe, na svakih pet slučajeva, VZN je izazivao bolest. Kod manjeg broja ljudi, ispod 1 posto, razvile bi se komplikacije sa fatalnim ishodom. Otprilike, jedna od 150 infekcija rezultira teškim neurološkim oboljenjem: meningitisom, encefalitisom ili meningoencefalitisom.

Od otkrića, pa sve do 1999. ovaj virus je smatran relativno nevažnim patogenom za ljude i životinje. Virus su, u tom periodu, prenosili insekti (komarci i krpelji), ptice i druge životinje, šireći ga Afrikom, Azijom, Bliskim istokom i Mediteranom, sa povremeno zabeleženim slučajevima u Evropi. Geografski gledano VZN je, sve do druge polovine XX veka, vladao samo u umerenim tropskim oblastima gde su se, do 1994, epidemije javljale sporadično u mediteranskim zemljama, Africi i Aziji. Iste godine, u Australiji je izolovan podtip VZN. Dug interval između epidemija uticao je da se pojava infekcije i epidemije VZN ne poveže sa fatalnim neurološkim oboljenjima sve do 1990. godine. To je vrlo uticalo na pojavu novih podtipova virusa, sa većim epidemiološkim potencijalom i većom virulencijom, što je omogućilo geografsku ekspanziju i brzo širenje virusa Zapadnog Nila.

Od 1994. epidemije se javljaju sa sve većom učestalošću, težom kliničkom slikom obolelih i izraženijim promenama nervnog sistema. Stručnjaci su, konačno, došli do zaključka da su infekcije, na određenom području, prvo nastajale kao sezonska infekcija, najčešće sa prvim danima leta, nastavljajući se do kasne jeseni.

Slepi domaćin
Glavni prenosilac ovog zlokobnog virusa je komarac „Culex pipiens”, odomaćen i u Srbiji. Virus boravi kod raznih ptičijih vrsta održavajući se u životu, dok je čovek slučajni, odnosno tzv. slepi domaćin, jer se infekcija sa njega dalje ne prenosi. Groznica Zapadnog Nila je sezonsko oboljenje, najviše zastupljeno u periodu najveće aktivnosti komaraca. Imajući u vidu iskustva iz mnogih zemalja, tako i iz Srbije, prvi oboleli se obično registruju najčešće u drugoj polovini jula meseca, a najveće razbolevanje je tokom avgusta i septembra.

Većina osoba inficirana ovim virusom nema nikakve simptome i znake bolesti. Kod malog broja zaraženih simptomi podsećaju na oboljenje slično gripu, sa naglom pojavom povišene telesne temperature, glavoboljom, bolom u grlu, leđima, mišićima, zglobovima, umorom, prelaznim osipom i otokom limfnih žlezda. Međutim, kod pojedinih osoba dolazi do nastanka meningitisa ili encefalitisa, odnosno neuroinvazivnog razvoja bolesti, što zahteva brzu hospitalizaciju. Simptomi su ukočen vrat, stupor (tupost), dezorjentisanost, koma, konvulzije, slabost mišića i – paraliza. Nakon preležane infekcije pacijent oseća umor, gubitak pamćenja, teškoće prilikom hoda, mišićnu slabost, a može se javiti i teško depresivno stanje. Smrtnost je naročito izražena kod osoba starijih od 65 godina.

Kako je u pitanju infekcija izazvana virusom, za lečenje groznice Zapadnog Nila ne postoji utvrđena terapija: kod težih slučajeva lečenje se sprovodi na bolničkim odeljenjima intenzivne nege, uz obilnu primenu infuzija, tečnosti i hrane, regulisanja disanja respiratorom i stabilizacije funkcija kardiovaskularnog sistema. U cilju sprečavanja komplikacija i sekundarne infekcije upale pluća, mokraćnih kanala i slično, primenjuje se određena simptomatska terapija antibioticima, kardiotonicima, antiedematoznim lekovima, antiepilepticima... Za sada, još ne postoji vakcina za zaštitu ljudi od virusa Zapadnog Nila.

Tigrasti komarci
Virus Zapadnog Nila se na ljude i životinje prenosi ujedom tigrastog komarca, koji se hrane krvlju zaraženih ptica i drugih obolelih životinja. Nakon uboda u krv se unosi virus, izazivajući groznicu okarakterisanu teškom kliničkom slikom, sa znacima upale mozga ili moždanica i kičmene moždine. Ova infekcija usko je povezana sa žutom groznicom, encefalitisom, denga groznicom i drugim bolestima čiji su prenosnici komarci, uzrokujući u nekim delovima sveta veliku depopulaciju divljih ptica i stvaranje ozbiljnih zdravstvenih problema kod drugih životinja i ljudi.

Kako je osnovni način prenošenja ubod zaraženog komarca, VZN se ne prenosi među ljudima putem kontakta. Međutim, pre par godina, naučnici su otkrili da ljudi mogu biti zaraženi ovim virusom i na druge načine, uključujući transfuziju krvi i transplantaciju ljudskih organa ili tkiva, mada je rizik od zaraze na ovaj način jako mali. Takođe, postoje dokazi da se virus u krvi trudnice može preneti na još nerođeno dete ili, preko majčinog mleka, na odojče. Pored toga, laboratorijski radnici, nepažljivo rukujući materijalom, mogu se zaraziti virusom preko uboda igle ili posekotine na koži.

Komarci su veoma rasprostranjena vrsta insekata, javljaju se u svim regionima sveta, osim Antartika. Do sada je opisano preko 3500 vrsta komaraca. Neki od njih, poput tigrastog, prenose nekoliko zaraznih bolesti, uključujući i virus Zapadnog Nila, utičući na zdravlje miliona ljudi širom sveta. U toplim i vlažnim regionima komarci su aktivni tokom cele godine, dok su u umerenim regionima u hibernaciji tokom zimskog perioda. U vreme njihove intenzivne aktivnosti, komarci prisutni u velikom broju mogu da prikupe i do 300 ml krvi dnevno.

Tipično je, kako za muške tako i za ženske komarce, da se oni hrane nektarom i biljnim sokovima, ali su mnoge vrste gde dominiraju ženke prilagođene da probiju kožu životinja i ljudi, sisajući krv kao ektoparaziti. Tokom ishrane krvlju iz kapilara, zaraženi komarac u stvorenu ranicu ubrizgava pljuvačku; ona u sebi sadrži anestetik, jednu vrstu antikoagulanta i virus bolesti Zapadnog Nila.

Prenošenje raznih vrsta komaraca na velike udaljenosti i u regione gde oni nisu autohtona vrsta, kao što je slučaj sa tigrastim komarcem, omogućio je čovek, pre svega pomorskim saobraćajem: njime se prevoze jaja, larve i odrasli komarci u vodom napunjenim gumama i u rezanom cveću. Međutim, osim pomorskog transporta, efikasno se ovi insekti prenose kamionima za isporuku robe, vozom i avionom. Karantinske mere za suzbijanje prenosa pokazale su se se teško primenjivim zbog nedovoljne doslednosti.

Virus u Srbiji
Najveći rizik za pojavu groznice Zapadnog Nila je u onim zemljama koji se nalaze na glavnim migratornim putevima ptica, u koje spada i Srbija, ruralnim sredinama i područjima sa idealnim staništima za boravak i razvoj komaraca. Treba imati u vidu i činjenicu da neke naučne studije, sprovedene u umerenom klimatskom pojasu, pokazuju da do većeg broja prenošenja virusa na ljude dolazi prvenstveno u drugom delu letnje sezone, krajem avgusta i početkom septembra, kada je utvrđeno da komarci znatno češće menjaju domaćine, prelazeći sa ptica na ljude.

Prema izveštaju Instituta za javno zdravlje Srbije, groznica Zapadnog Nila prvi put je otkrivena u Srbiji leta 2012. godine, tačnije 13. avgusta, nakon izolacije VZN kod prve žrtve, žene stare 60 godina iz Pančeva, koja je toga dana preminula na Klinici za infektivne i tropske bolesti KC Srbije i, kod još sedam osoba. Do kraja jeseni ovaj broj je usedmorostručen. Veterinari Veterinarskog instituta iz Kraljeva, posle analize prikupljenog materijala sa obala Save i Dunava, u okolini Beograda, u 150 zbirnih uzoraka, ustanovili su prisustvo virusa Zapadnog Nila kod kućnih komaraca (Culex pipiens), čime je zvanično dokazano da su oni osnovni prenosioci virusa Zapadnog Nila na prostoru Srbije.

Od 1999. virus se ubrzano širio celim prostorom zapadne zemljine hemisfere, pre svega na prostore SAD, Kanade, Meksika, Kariba i delove Centralne i Južne Amerike. Iste godine se prva infekcija dogodila u Evropi (Rumunija): u naredne tri godine proširila se po celom kontinentu inficiranim pticama, komarcima, ljudima i konjima. Do danas su centri za prevenciju prijavili više od 40 000 infekcija sa 2943 smrtna ishoda. Ovaj virus u Evropi prvenstveno izaziva meningitis, encefalitis i poliomijelitis što je, na ovom prostoru, dovelo do značajnog morbiditeta i mortaliteta.

Moćno biološko oružje
Zbog relativno brzog i jednostavnog načina distribucije, u terorističkim i ratnim dejstvima, VZN je kao jedan od izazivača zaraznih bolesti razvijen u laboratorijama nekih zemalja kao biološko oružje, jer za prenos infekcije ne zahteva posebnu opremu i rakete. Postoje brojni, ali nepotpuni, dokazi da su osamdesetih godina XX veka u SAD iz Iraka, kao biološko oružje, u terorističkim dejstvima primenjeni sojevi VZN, zajedno sa drugim sojevima virusa – izazivačima zaraznih bolesti. U SAD se primena ovog virusa, kao biološkog oružja, pokušava dokazati činjenicom kako je, u većini delova sveta gde se pojavio, virus obično izazivao blaži oblik bolesti nalik gripu, sa groznicom, glavoboljom, bolovima u mišićima i umorom – neprijatnim, ali retko fatalnim poremećajima.

Kao potvrda ovoj pretpostavci, navodi se da nije dokazana smrtnost virusa kod svih ptica u drugim delovima sveta dok se, u SAD, pojavio soj VZN gotovo 100 posto fatalan za ptice – one, obično, umiru u roku od pet dana. Zato se neki američki zdravstveni zvaničnici sve više pitaju - zašto je kod njih soj virusa Zapadnog Nila smrtonosniji za ljude i ptice, nego bilo gde na planeti? Jedna hipoteza pokušava da objasni veću virulentnost i povećanu učestalost razbolevanja VZN u SAD činjenicom da je korišćen, protiv Amerikanaca, od strane iračke vojske pre rata 2003. godine. Takođe, postoje dokazi da je protiv iračkih izbeglica, aprila 1999, Sadam Husein primenio razvijen soj virusa na osnovu soja označenog kao biološko oružje SV 1417.

Sve u svemu, zbog široke rasprostranjenosti domaćina i načina prenošenja, virus se masovno raširio, postajući jedna od značajnijih zaraza u većem broju regiona sveta, pa i u Srbiji. Postoji mala verovatnoća da će biti eliminisan, jer je prenos virusa teško predvideti i još teže kontrolisati. Zato, brojne epidemije groznice Zapadnog Nila ostaju nepredvidive, namećući sve veću potrebu za stalnim, pravilno koordiniranim akcijama i studijama, kako bi se bolje razumela ekologija i patogenost virusa Zapadnog Nila.

Kako se zaštititi
Najbolji način prevencije je sprečavanje ujeda komarca. U svakodnevnoj praksi to podrazumeva preduzimanje jednostavnih mera predostrožnosti. To znači, za vreme boravka na otvorenom prostoru potrebna je redovna upotreba krema (repelanata) protiv insekata, kao i izbegavanje boravka na otvorenom prostoru u vreme perioda najintenzivnije aktivnosti komaraca – u sumrak i u zoru. Takođe, treba se kloniti nezaštićenog boravka u šumama i močvarama, područja sa velikim brojem insekata. Zaštitu ostvarujemo i nošenjem zaštitne odeće, kao što su košulje dugih rukava, duge pantalone, šeširi i svetlo obojena odeća. Valja imati na umu da komarce privlači odeća tamnih, zagasitih boja.

Na vratima i prozorima treba ugraditi zaštitne mreže, bez rupa, čvrsto nalegnutih na podlogu, kako bi onemogućili prodiranje komaraca u zatvoren prostor. Ako ste u mogućnosti, treba boraviti u klimatizovanim prostorijama jer je broj insekata u takvim uslovima značajno smanjen. Naravno, sve ove radnje podrazumevaju opsežne mere eliminacije staništa i uslova za boravak i razmnožavanje komaraca isušivanjem bara i upotrebom insekticida za njihovo suzbijanje.


 



Podelite ovaj članak
Reddit! Del.icio.us! Mixx! Free and Open Source Software News Google! Live! Facebook! StumbleUpon! TwitThis Joomla Free PHP