Joomla ServiceBest Web HostingWeb Hosting

Članovi : 57362
Sadržaj : 8326
Broj pregleda : 6332332
Ko je na sajtu?
Imamo 107 gosta i 1 člana na mreži

USKRS 6. APRILA 1941.


05.04.2011. / Akademediasrbija
Slobodan Maričić

NEMAČKO ZLOČINAČKO USKRŠNJE BOMBARDOVANJE BEOGRADA 1941. GODINE

Pripreme za invaziju :

27. marta 1941. u Beogradu, pučisti na čelu sa armijskim generalom jugoslovenskog ratnog vazduhoplovstva Simovićem oborili su Vladu Jugoslavije, koja je dva dana pre toga potpisala Trojni pakt o pristupanju Jugoslavije Silama Osovine. Dva dana posle puča razljućeni Hitler je izdao „Direktivu 25“ za hitan napad na Jugoslaviju. Njegovi savetnici odlučili su da to bude u nedelju 6. aprila na sam dan Pravoslavnog Uskrsa.

                  
                      Cvetković i Fon Ribentrop potpisuju Sporazum o pristupanju Trojnom paktu


Nemačka 4. vazdušna armija je bila zadužena da nanese prvi udar jugoslovenskoj vojsci bombardovanjem Beograda i drugih većih gradova, pre svega u Srbiji i Crnoj Gori. Uz Nemačku su u napadu kopnenih snaga na Jugoslaviju učestvovale Italija, Mađarska, Rumunija i Bugarska ( Istovetno je bilo i za vreme NATO bombardovanja ). Prema odluci vlade Beograd je proglašen otvorenim gradom, što je značilo da u njemu neće biti vojske i protivvazdušne odbrane, pa je čak veliki broj protivavionskog orudja izmešten iz Beograda.

Za vazdušne operacije i napad na Jugoslaviju i Beograd sile Osovine sa satelitima, su u Austriji, Mađarskoj, Rumuniji, Bugarskoj, Albaniji i Italiji prikupile ukupno 2.236 aviona, od toga 1.062 bombardera, 885 lovačkih aviona i 289 izviđačkih. Od toga Nemci su upotrebili 1.570, a Italijani 666 aviona, dok su Madjari, Bugari i Rumuni imali sadejstvo samo sa kompeninim jedinicama.

Nemačko vazduhoplovstvo je za prvi udar izvršilo grupisanje bombarderskih i lovačkih jedinica u Austriji oko Beča, u Mađarskoj na arodromima oko Kapošvara, Pečuja i Segedina, i u Rumuniji kod Arada i Temišvara. Na stalnim i pomoćnim aerodromima bilo je prikupljeno oko 880 aviona od kojih 280 dvomotornih bombardera Dornije Do-17, Junkers Ju-88 i Hajnkel He-111 i kao i 240 jurišnih bombardera za obrušavanje Ju-87 zvanih “Štuka”. Lovačku zaštitu bombardera vršilo je oko 280 jednomotornih lovaca Meseršmit Me-109F i 80 dvomotornih lovaca bombardera meseršmit Me-110, koji su imali i zadatak da napadaju aerodrome oko Beograda.

                   
                              Nemački vojnik ispisuje " Srećan uskrs" na bombi od 500 kg.

Svi ovi avioni su bili savremeni za razliku od kombinovane jugoslovenske ratne flote, a posebno avioni tipa “Meseršmit” i pripadali su prvoj borbenoj liniji Luftvafe sa iskusnim posadama, od kojih su neke radi napada na Beograd doletele sa ratišta na Lamanšu i iz Severne Afrike, a najiskusniji su bili piloti veterani, koji su učestvovali još u borbama u Španskom gradjanskom ratu. Inače avioni tipa Meseršmit su u to vreme bili najsavemeniji avioni na svetu i Jugoslavija koja je upravo sprovodila obnavljanje svog ratnog vazduhoplovstva imala je takvih 16 aparata nabavljenih u Nemačkoj kao prvi kontingent od 150 koji su naručeni.

Napad

Vazdušni napad na Jugoslaviju otpočeo je 6. aprila u pet časova ujutru. Nemačka avijacija je sa aerodroma u Bugarskoj napala vojne aerodrome kod Kumanova, Petrovac kod Skoplja, Šarlinci kod Leskovca, a iz Austrije Veliku Goricu kod Zagreba, Cerklje i aerodrom kod Ljubljane. Na zemlji je u prvom naletu uništeno oko 70 jugoslovenskih borbenih aviona. U pola šest ujutro 6. aprila na aerodrome, luke i baze hidroaviona u Dalmaciji i Crnoj Gori izvršili su napad italijanski avioni.

Za napad na Beograd, Komanda nemačke 4. vazdušne armije je krajem marta i početkom aprila 1941. godine izradila poseban operativni plan pod šifrom „ Odmazda“. Ovim planom bilo je predviđeno bombardovanje ne samo vojnih objekata u Beogradu , već i mnogih civilnih ciljeva, sa namerom da se takvim terorističkim napadom što više uništi glavni grad Jugoslavije i nanesu što je moguće veće žrtve. Inače u Hrvatskoj i Sloveniji osim nekoliko pomoćnih civilno-vojnih aerodrome i položaja jugoslovenske vojske nije bilo gradova niti civilnih ciljeva, koji su bili bombardovani.

Napad na Beograd otpočeo je oko šest časova i 50 minuta. Leteći iz pravca severa iz Mađarske i sa severoistoka iz Rumunije, Beograd je napao prvi talas od 234 bombardera od čega 74 Ju-87 “Štuka” i 160 dvomotornih bombardera različitih tipova. Sa pauzama napad je trajao sve do osam časova. “Štuke” su letele na visini između 2.500 i 3.500 metara, a iznad njih leteli su bombarderi po eskadrilskim i pukovskim grupama, koje su nailazile u intervalima od oko 15 minuta. Treću grupu formiralo je 100 lovaca Meseršmit 109 i 110, koji su leteli na visini oko 4.000 metara sa zadatkom, da štite bombardere od napada jugoslovenskih lovaca.

U prvom napadu na Beograd, koji je bio i najžešći, bačeno je 197 tona razornih i zapaljivih bombi, a upotrebljene su prvi put u Drugom svetskom ratu bombe od 1.000 kilograma sa padobranima radi postizanja što većeg površinskog dejstva po živoj sili i koje su predstavljale jedno od tajnih nemačkih oružja, kao i fosforne zapaljive bombe.

Sledeća tri nemačka napada na Beograd usledila su u vremenskim razmacima od oko dva sata. Drugi napad, sa 57 “Štuka” koje su letele u pratnji oko 30 lovaca, izvršen je između 10 i 11 časova, a treći je bio oko 14 časova sa 94 dvomotornih bombardera uz pratnju oko 60 lovaca, i oko 16 časova iz pravca Rumunije došla je grupa od 99 JU 87 – “Štuka” u pratnji oko 60 lovaca. U sva četiri napada na Beograd u toku prvog dana napada 6. aprila učestvovalo je 484 bombardera, koji su na grad bacili oko 360 tona bombi.

Jedan broj lovačkih aviona “Štuka”, posle izbačenih bombi na grad u povratku je samoinicijativno piratski mitraljirao i pucao iz topova na kolone civilnih izbeglica, koje su napuštale Beograd ili su se sakupljale na periferiji, koja je manje bila zahvaćena razaranjima i požarima.

               

                                                          Terazije i palata Albanija


Nemački napadi na Beograd nastavljeni su i u toku naredne noći 6/7 aprila sa ciljem da se produži panika i pritisak na stanovništvo i vlasti u već razrušenom gradu. Oko 16 dvomotornih teških bombardera, kojima su veliki požari u Beogradu osvetljavali ciljeve, doletali su noću od 11 sati sve do jutra kružili su nad gradom birajući ciljeve, neometani od avionske ili protivvazdušne odbrane.

Sutradan 7. aprila, napadi su nastavljeni sa znatno manjim snagama, jer su Nemci procenili da su sa napadima prvog dana postigli željeni cilj. U toku prepodneva poslali su na Beograd 36 bombradera sa pratnjom od oko 20 lovaca, a popodne oko 16 časova iz Mađarske je doletela grupa od 24 bombardera, koju je takođe pratilo oko 20 lovaca Meseršmit Me-109. Ukupno je toga dana na Beograd bačeno oko 50 tona bombi, ali su lovci i “Štuke” mnogo više nego prvog dana, napadali civilno stanovništvo mitraljirajući ljude po ulicama i kolone izbeglica na avalskom i smederevskom putu. Bombardovanja su obnovljena 10. i 11. aprila, radi podrške nemačkim trupama koje su prilazile gradu i u ova dva dana u napadima je učestvovalo oko 60 aviona. Tako je od 6. do 12. aprila nemačka armija upotrebila 620 aviona, isključivo za bombardovanje Beograda, na koji su bacili preko 440 tona bombi ne računajući dejstva po civilnim ciljevima i izbegličkim kolonama topovima i mitraljeskom paljbom.

Jugoslovenska vazdušna odbrana

Jugoslovensko vojno vazduhoplovstvo je neprijatelju moglo da suprotstavi 420 borbenih aviona, od kojih su 147 bili sasvim moderni bombarderi i to 60 komada nemačkih bombardera “Dornije” Do-17, 47 komada engleskih “Bristola-Blenhajma” i 40 aviona “Savoja marketi” SM-79, kao i i 102 lovca od kojih najsavremenijih 61 aparata Meseršmit Me-109E, zatim 35 engleskih aparata “Hoker Harikena MK 1” i 6 domaćih lovaca IK-3. Ostalih 40 lovaca, medju kojima 30 aparata “Hoker Fjurija”, 8 IK-2 ( prototipa jugoslovenskog odličnog lovca IK-a ) i par komada Avia BH-33 bili su već zastareli. Izviđačka avijacija je imala 11 dvomotornih “Bristol-Blenhajma” i 120 zastarelih dvokrilnih “Brege-19” i “ Poteza-25” . neprijatelja . Jugoslovensko ratno vazduhoplovstvo je tada bilo, osim Italije najjače u okruženju, ali je 6. aprila 1941. odnos snaga je bio 5:1 u korist udružene nemačke i italijanske vazdušne flote.

Nemačkim vazdušnim snagama, koje su do tada predstavljale jednu od najvećih armada prikupljenih za napad na neki pojedinačni cilj u Drugom svetskom ratu, jugoslovenska vazdušna odbrana bila je suprotstavila prema ratnom planu “R-41” , za vazdušnu odbranu Beograda samo 6. lovački puk, koji je bio na ratnom aerodromu Prnjavor kod manastira Krušedol u Sremu, u čijem sastavu je bila stacionirana 32.-ga vazduhoplovna grupa sa tri eskadrile i 27 lovaca Meseršmit Me-109E.

Na vojnom aerodromu u Zemunu stacionirala se 51. grupa istog 6.-tog lovačkog puka koja je raspolagala takođe sa tri eskadrile, ali je samo 102 eskadrila, koja je 5. aprila doletela iz Mostara raspolagala sa deset aparata Meseršmit Me-109E, dok su druge dve eskadrile imale samo po 6 domaćih lovačkih aviona IK-3 i dva zastarela francuska lovca Potez 63. Ukupno, ceo puk je raspolagao sa svega 43 savremena lovačka aviona, koji su po svojim karakteristikama bili ravnopravni nemačkim lovcima.

Medjutim, prema jugoslovenskoj vojnoj doktrini vazdušne odbrane, jugoslovenski piloti su bili dobro obučeni za borbu u parovima, ali ne i za borbe u većim formacijama pogotovo protiv flote kombinovane kao što su koriščene u napadu na Beograd. To je predstavljalo veliki nedostatak, jer su Nemci bili u prednosti primenjujući taktiku grupne – formacijske borbe, koju su dosledno sproveli i pri svim napadima na Beograd.


          
                              Meseršmit M 109 E , najmoderniji borbeni avion 1941. godine


Vazdušnoj odbrani Beograda pridodat je i 2. lovački puk sa 19 Meseršmita Me-109E na aerodromu kod Kragujevca, oko 100 km južno od Beograda, i 15 Hoker Harikena MK-1 koji su se nalazili u Kniću. Ovaj puk je imao osnovni zadatak da brani industrijska središta Srbije, ali je mogao da bude upotrebljen i u odbrani Beograda, ako se za to ukaže potreba. Međutim, ni komandant brigade pukovnik Dragutin Rupčić, ni komandant puka potpukovnik Pirc, i pored očigledne namere Nemaca da razore Beograd, nisu ove značajne snage upotrebili za njegovu odbranu, nego su svoje lovce upućivali da beskorisno patroliraju nad predelima gde nemačkih formacija nije ni bilo. Samo jedanput, i to na početku nemačkog napada, deo ovoga puka upućen je ka Beogradu, ali su lovci stigli tek kada je neprijatelj, već odleteo ka Rumuniji i Mađarskoj.

Patriotizam i hrabrost jugoslovenskih pilota

Pošto je sistem protivvazdušne uzbune i javljanja zatajio zbog sabotaža, jedinice vazdušne odbrane doznale su za napad, tek kada se iz pravca Fruške gore i Pančeva čula buka mnogobrojnih avionskih motora. Tada je na znak za poletanje u vremenu od desetak minuta poletela većina lovaca 51. borbene grupe sa aerodroma Beograd u Zemunu, koji su uspeli da prve neprijateljske formacije presretnu tek na samim prilazima gradu. U parovima jugoslovenski piloti su hrabro uleteli u grupe nemačkih bombardera, obarajući pojedine avione, ali su ubrzo pristigli nemački lovci iz pratnje, tako da se razvila ogorčena vazdušna borba, u kojoj su Nemci, zahvaljujući većem broju i boljoj taktici uspeli da razbiju većinu jugoslovenskih parova i tako ih lakše pojedinačno savladaju.

Nemački lovci su se naročito okomili na jugoslovenske lovce IK-3 koji su imali karakteristične siluete i lako se razlikovali od Meseršmita u kojima su leteli jugoslovenski piloti i unosili zabunu u redove Nemaca. U toj prvoj vazdušnoj borbi iz 51. lovačke grupe poginuli su potporučnik Dušan Borčić, koji je leteo avionom IK-3, a komandira 102. eskadrile, kapetana Miloša Žunića, koji je prethodno oborio jedan nemački bombarder, oborili su nemački lovci iz pratnje bombardera. Kada je Žunić iskočio padobranom ubili su ga strelci iz nemačkih aviona, koji su kružile oko bespomoćnog pilota. U istoj borbi je ranjeno još šest pilota 51. lovačke grupe.

Iz 32. grupe sa ratnog aerodroma Prnjavor poletelo je u protivnapad 19 Meseršmita, a 8 je zadržano u rezervi. Ovi avioni napali su nemačke formacije iznad Istočnog Srema uspevši da obore nekoliko nemačkih bombardera, ali zbog prisustva nemačkih lovaca i blizine Beograda, nisu mogli da značajnije ometu nemački napad. Ova grupa je takođe imala nekoliko oštećenih aviona i ranjenih pilota, tako da je bilans prve borbe 6. aprila iznosio 3 oborena i 12 oštećenih jugoslovenskih aviona.

Sprečavajući nemačke napade, obe grupe 6. lovačkog puka angažovale su u svakoj akciji izmedju 13 do 16 lovaca. Jugoslovenski piloti ogorčeno su prodirali u neprijateljske formacije pokušavajući da učine nemoguće i njihova hrabrost, srčanost i drskost iznenadila je nemačke posade koje su mislile da se radi o nekoj posebnoj taktici napada.

Do kraja toga dana u pomenutim sukobima i patroliranju jedinice 6. lovačkog puka izvršile su ukupno 140 avio-poletanja, što pruža dokaz maksimalne angažovanosti celokupnog sastava i pored izdajničkog držanja odredjenog broja viših vazduhoplovnih oficira hrvatske i slovenačke nacionalnosti i sabotaža koje su sprovodili na aerodromima pripadnici nemačke i madjarske nacionalne manjine. Tadašnja pravila predviđala su svega jedan do dva poleta po jednom avionu u toku dana, ali toga dana pojedini avioni 6. puka bili su na zadatku 8 do 10 puta, a piloti 4 do 5 puta. Tako je 6.-ti lovački puk izgubio 13 pilota, od kojih je 6 poginulo, a sedam ranjeno, i izgubio 23 aviona i to 8 oborenih i 15 teško oštećenih. Pored kapetana Borčića i Žunića, poginuli su i narednik-vodnik Karlo Štrbenk, narednik-vodnik Milutin Petrov, narednik Milivoje Bošković i poručnik Dobrica Novaković. Ovim žrtvama treba priključiti i kapetana Živicu Mitrovića pilota iz 2. lovačkog puka, koji je samoinicijativno odleteo iz područja Kragujevca ka Beogradu i uključio se u borbu sa nemačkim avionima iz drugog talasa 6. aprila, ali je u toj borbi poginuo, a njegov pratilac je oboren i teško ranjen spasio se padobranom.

Nastavak borbi 7. aprila

Šesti lovački puk koji je 7. aprila - drugog dana rata raspolagao sa svega 22 aviona, nastavio je borbu sa nešto više iskustva i uspeha. Izvršena su četiri grupna presretanja tokom patroliranja, a borbe koje su vođene u toku prepodneva prošle su bez ljudskih gubitaka na jugoslovenskoj strani. Oko 16 časova, kada se pojavila veća grupa nemačkih bombardera sa jakom pratnjom, poletelo je u odbranu 10 lovaca iz 32. grupe i 6 lovaca iz 51.lovačke grupe i na području Inđije, oko tridesetak kilometara pred Beogradom, presreli nemačku formaciju. Borba je otpočela grupnim i vrlo uspešnim napadom jugoslovenskih lovaca, ali se ubrzo pretvorila u niz ogorčenih pojedinačnih dvoboja protivničkih aviona u kome je bilo velikih obostranih gubitaka. Izgubljeno je osam jugoslovenskih aviona, a poginuli su kapetan Miha Klavora, potporučnik Jovan Kapešić, vojni viši činovnik Branislav Todorović i narednik vodnik Vladimir Gorup.

Pošto su u toku popodneva nemački izviđači konačno otkrili tajnu poletnu stazu 32. grupe u blizini Beograda, a aerodrom Beograd je i pre toga stalno bio meta napada nemačkih lovaca, nekoliko pilota 6. puka prelociralo se u toku večeri 7. aprila na pomoćno letilište kod sela Veliki Radinci u blizini Rume, a svi ostali 8. aprila ujutro. Četrnaest preostalih lovaca 6. puka, ojačano je 8. aprila sa 5 “Harikena” iz 105. eskadrile 4. lovačkog puka iz Banja Luke, ali ovo pojačanje više nije moglo da dođe do izražaja, jer 11. aprila, kada su obnovljeni napadi na Beograd, 6. puk o tome uopšte nije bio obavešten zbog potpunog prekida veza i rasula sistema za javljanje. Krajem toga dana jugoslovenska vrhovna komanda naredila je da se prekine zemaljska i vazdušna odbrana Beograda i poruše mostovi oko Beograda i prema Beogradu.

Pošto 6. lovački puk usled lošeg vremena nije uspeo da preleti na područje Sarajeva, u ranim jutarnjim časovima 12. aprila osoblje je po naredbi Vrhovne komande zapalilo sve preostale avione i to 11 komada Me-109E, 5 aparata “Harikena” i 3 kom. IK-3, jer je postojala opasnost da padnu u ruke Nemaca, čije su jedinice u noći između 11. i 12. aprila zauzele Sremsku Mitrovicu i Rumu, udaljene od letelišta 6. puka svega nekoliko kilometara. Ova naredba Vrhovne komande i njena autentičnost, nije razjašnjena nikada. Danas se smatra da je ova naredba bila lažna.

Posledice nemačke vazdušne invazije

U toku borbi za odbranu Beograda jugoslovenski lovci i protivavionska odbrana uspeli su da obore prema materijalnim dokazima preko 40 nemačkih bombardera i lovaca, a prema priznanju samog komandanta nemačke 4. vazdušne flote generala Lera u baze u Madjarskoj, Austriji i Bugarskoj se oko 10 odsto aviona vraćalo sa lakšim i težim oštećenjima. Iz nemačkih izvora dat je broj od 48 oborenih aviona koje su oborili jugoslovenski piloti, ali ipak pouzdabi broj se ne zna pošto se nekoliko nemačkih aviona srušilo pre sletanja zbog teških oštećenja. Predpostavlja se da je jugoslovenska protivvazdušna odbrana u dubini teritorije. u, i pored Beograda oborila još najmanje pet nemačkih aviona, pa bi se prema današnjim izvorima moglo govoriti o šezdesetak izgubljenih nemačkih aviona i oko 200 oštećenih. U borbama je poginulo 11 jugoslovenskih pilota i nepoznat broj nemačkih, pošto su oborene nemačke pilote prihvatale nemačke jedinice u nastupu ili folksdojčeri - pripadnici Pete kolone, posebno u Vojvodini iznad koje su se uglavnom i vodile najveće vazdušne borbe.

Tačan broj civilnih žrtava bombardovanja Beograda nije nikada tačno utvrdjen. Čerčil je naprimer 12 aprila, lično na radio Londonu izjavio, da je broj žrtava u Beogradu bio oko 17 hiljada, što je bilo iz nepoznatih razloga preterano; beogradske gradske vlasti su isprva saopštile da je poginulo oko 2,5 hiljade gradjana, dok je prema nemačkim izvorima broj poginulih bio oko 4 hiljade. Posle rata nove jugoslovenske vlasti su navodile cifru od 10 hiljada žrtava, medjutim nakon uporedjivanja podataka iz domaćih i nemačkih izvora, koji su otvoreni odmah posle bombardovanja, najpribližniji broj žrtava je oko 3,5 do 5 hiljada, kažu istoričari. Ova cifra je i dalje predmet spora medju istoričarima.

                

Materijalna razaranja su bila ogromna, uništeno je ili oštećeno preko polovine stambenog fonda grada, potpuno uništena infrastruktura, mnoge fabrike, mlinovi, postrojenja vodovoda i električna centrala, a poseban gubitak predstavljalo je uništenje mnogih kulturnih znamenitosti Beograda, Vaznesenjske crkve pune vernika, Staroga dvora i totalno uništenje Narodne biblioteke Srbije u kojoj se čuvalo neprocenjivo kulturno blago sa rukopisima i knjigama od 8 veka do novijeg vremena.

Jasno je i iz naziva operacije bombardovanja Beograda (Odmazda) da je napad 6. aprila i opšte bombardovanje koje se nastavilo bilo okrutno, osvetničko delo van svih pravila ratovanja, počev od napada bez objave rata tako i činjenicama da je od posledica bombardovanja bilo uništenih 70 procenata civilnih, a ostatak vojnih ciljeva i objekata.




Podelite ovaj članak
Reddit! Del.icio.us! Mixx! Free and Open Source Software News Google! Live! Facebook! StumbleUpon! TwitThis Joomla Free PHP